“Dan kom ik het je toch gewoon voorlezen!”
Woonzorglocatie Insula Dei, donderdagavond, vlak na de avondmaaltijd. In plaats van terug te keren naar hun appartement, zoeken bewoners een plek in zaal Hofstaete. Sommigen zitten er al ruim van tevoren klaar. Aan het hoofd van de tafel zit Walter Jansen (66) met een e-reader en de vuistdikke papieren editie van De Toverberg van Thomas Mann voor zich. Geen luchtige weglezer, maar een negenhonderd pagina’s tellende klassieker van ruim een eeuw oud.
Walter Jansen, eigenaar van boekhandels Het Colofon in Arnhem en Jansen & De Feijter in Velp, is geen onbekende op Insula Dei. Zijn vader, de honderdjarige oorlogsveteraan Ad Jansen, woont er al zes jaar. Begin dit jaar kreeg Walter in de kapel een koninklijke onderscheiding voor zijn inzet voor de literatuur. Die passie deelt hij nu wekelijks met de bewoners. Het initiatief ontstond na een gesprek met bewoner Felix van der Werf. Beiden bleken een diepe liefde te koesteren voor De Toverberg. Toen ter sprake kwam dat het Felix niet meer lukte het boek zelf te lezen, deed Walter in een overmoedige bui de belofte: “Dan kom ik het je toch gewoon voorlezen!”
Net een hoorspel
Walter besloot het boek direct voor een groter publiek open te slaan. Vooraf waren er twijfels: is zo’n complex, filosofisch boek over een sanatorium in Davos niet te taai? “We moeten niet op onze hurken gaan zitten,” zegt Walter stellig. “Dit zijn intelligente mensen met een heel leven achter zich. Zij willen ook nog uitgedaagd worden. De behoefte aan diepgang blijft.” Wat begon als een persoonlijk gebaar, is inmiddels een vaste avond voor zo’n twintig trouwe luisteraars. De lange, gelaagde zinnen blijken juist goed te werken. De intonatie van het voorlezen pakt het publiek in. Een mevrouw die vaak geconcentreerd met gesloten ogen luistert, zegt:
“Goh, het is net een hoorspel. Je hoort écht verschillende stemmen van de personages!”
Een andere luisteraar vertelt dat, hoewel de tekst hem met vlagen te veel wordt, hij geniet van de muzikaliteit en het ritme van de taal. Waar nodig stopt Walter om per hoofdstuk verdieping en context te geven.
Stof tot napraten
Voor sommigen is zelf lezen lastig geworden en deze avond biedt een nieuwe toegang tot literatuur. Maar het effect gaat verder dan dat. Het boek zit vol politieke en filosofische ideeën en dialogen. Het sanatorium uit het verhaal kent strakke patronen: de eeuwigheidsoep. De tijd vliegt voorbij, en duurt tegelijk eindeloos. Tijdens de pauze, als Walter samen met twee bewoners de koffie inschenkt, wordt vaak al stevig nagepraat over de herkenbaarheid van die thema’s. De donderdagavonden zijn inmiddels een vast sociaal ankerpunt.
Walter hoort mensen lachen om subtiele grappen en speelt daarop in. Vaste toehoorder Co krijgt steevast een waarschuwende knipoog zodra humanist Settembrini weer opduikt, een personage waar Co weinig mee heeft.
Voor Walter zelf is de avond net zo waardevol als voor de bewoners. Hij las het boek al drie keer eerder, maar ontdekt door het samen lezen nieuwe dimensies. “Door het voor te lezen en de reacties van de mensen te zien, valt mij de humor nog meer op,” vertelt hij. Na bijna drie maanden is het gezelschap op een kwart van het verhaal. Walter slaat geen week over. “We hebben nog zo’n dertig weken te gaan, dus u bent gewaarschuwd!”, lacht hij richting de zaal. “Als Settembrini maar wegblijft!”, besluit Co met een grijns.